Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына бағаның өсуін тежеу үшін мемлекет құрған тетіктердің бірі азық-түлік өнімдерін сатып алу және сату, сондай-ақ жеңілдікпен кредит беру арқылы өңірлік тұрақтандыру қорын қалыптастыру болып табылады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 09 қазандағы қаулысына сәйкес “Жетісу” ӘКК осы салада қызметін жүзеге асыратын мамандандырылған ұйым болып табылады.

Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына бағаларды тұрақтандыру тетіктерін іске асыруды қамтамасыз ету үшін Алматы облысында тұрақтандыру қорына, сатып алу және тауар интервенцияларына сатып алынатын азық-түлік тауарларының тізбесін айқындайтын, сондай-ақ жеңілдікті қарыз алуға өтінім берген кәсіпкерлік субъектілерінің тізбесін бекітетін Комиссия құрылды. Комиссия құрамына қоғамдық ұйымдардың мүшелері, жеке кәсіпкерлік субъектілерінің өкілдері және мемлекеттік басқармалардың қызметкерлері кіреді. Комиссия шешімінің негізінде облыс әкімі сатып алу және тауар интервенциясының бағаларын бекітеді.

Облыста әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын тұрақтандыру үшін Алматы облысының әкімдігі 2020-21 жылдары облыстық бюджеттен 3,7 млрд.теңге сомасында, бағаны ұстап тұрудың 2 тетігін іске асыруға, оның ішінде тұрақтандыру қорын қалыптастыруға 700 млн. теңге және жеңілдікпен кредит беруге, ӘМАТ өндірумен және өткізумен айналысатын кәсіпкерлік субъектілері үшін 3,0 млрд. теңге “айналым” заемына ақша қаражатын бөлді.

Тұрақтандыру қоры “әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының тізбесін бекіту туралы” Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 1 наурыздағы қаулысымен бекітілген 19 атаудан тұратын әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының тізбесінен азық-түлік тауарлары бойынша қалыптастырылады.
Тұрақтандыру қорына сатып алынатын азық-түлік тауарлары шамамен 90% Алматы облысының тауар өндірушілерінен сатып алынады және тамақ өнімдерінің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарға сәйкес келеді.

ӘМАТ сатып алу “Мемлекеттік сатып алу туралы”ҚР Заңына сәйкес жүргізіледі.

Бөлінген қаражатқа 2020 жылдан бастап облыстың азық-түлік тұрақтандыру қорына 1 млрд.573 млн. теңге сомасына 9791,2 тонна өнім мөлшерінде ӘМАТ сатып алынды.
Өткен жылдың наурыз айынан бастап тұрақтандыру қорынан 8586,2 тонна өнім сатылды, сатылған өнімнің басым бөлігі 1 сұрыпты ұнды құрады. Қалыптық нан бағасының өсуін тежеу үшін облыстың 55 наубайханасы арзандатылған ұнмен қамтамасыз етілді. Қабылданған шаралардың арқасында 2019 жылдың қарашасынан бастап және 2020 жылдың ішінде формалы нанның бағасы наубайханадан бір бөлке үшін 85 теңгеден аспады.

ӘМАТ тұрақтандыру қорынан нарықтық бағадан төмен белгіленген бағалар бойынша өткізіледі.

Тұрақтандыру қорының тауарларын облыс тұрғындарына күн сайын Талдықорған қаласындағы коммуналдық базарда, сондай-ақ серіктестердің әлеуметтік бағдарланған сауда нүктелері арқылы кг үшін 10 теңгеден аспайтын тауарлық үстемеақыны ескере отырып жүзеге асырады.

2021 жылғы 22 желтоқсанындағы жағдай бойынша облыстың тұрақтандыру қорында 1204,9 тонна өнім бар, оның ішінде:
– құмшекер- 924 тонна;
– жылтыратылған күріш- 74тонна;
– кеспе – 5,6 тонна;
– күнбағыс майы- 200 тонна.
Халықтың назарына облыстың тұрақтандыру қорынан қант сатып алуға болады, Ақсу қант зауытының өндірісі кг үшін 207 теңгеден, Балқаш ауданының күріш өсірушілерінен кг үшін 210 теңгеден, “Маревен Фуд Тянь-Шань” өндірісі кг үшін 185 теңгеден.

Жеңілдетілген несие беру

ӘМАТ бағасын ұстап тұрудың екінші тетігі бойынша кәсіпкерлерге айналым схемасы бойынша жеңілдікпен кредит беру.
Бұл тетікке кәсіпкерлік субъектілері, сондай-ақ әлеуметтік маңызы бар азық-түлік өнімдерін өндіруді және өткізуді жүзеге асыратын сауда кәсіпорындары қатыса алады.

Негізгі шарт өз өнімін бөлшек сауда бағаларының шекті мәндеріне +10% – дан аспайтын деңгейде бағалар бойынша өткізу болып табылады.
Бүгінгі таңда бөлінген 3 млрд.теңгеден 2 млрд. теңгеге несие берілді. 11 кәсіпкерлік субъектілерімен шарттар жасалды, оның ішінде ӘМАТ өндірушілері-қант зауыттары, сүт зауыттары, Облыстың құс фабрикалары, нан комбинаты, сондай-ақ сауда субъектілері, оның ішінде “Тоймарт” супермаркеттер желісі және аудан орталықтары мен Талдықорған қаласындағы азық-түлік дүкендері.

Бағаны ұстап тұрудың осы құралын іске асыру кезінде ӘКК өндірушілер мен ішкі сауда субъектілері арасындағы байланыстырушы буын рөлін атқарады, осыған байланысты өнімдер делдалдар тізбегін айналып өтіп, тікелей сауда сөрелеріне түседі.

Бұл үшін ӘКК, тауар өндірушілер мен сауда субъектілері арасында өндірілетін өнімді сауда нүктелеріне тікелей жеткізу және форвардтық жеткізілімдерді жасасу мақсатында меморандумдар жасалды.

Бұдан әрі ӘКК “айналым схемасы”бойынша жеңілдікті кредит беру шеңберінде кәсіпкерлік субъектілерін барынша көп ынтымақтастыққа тартуды жоспарлап отыр.

“Егістіктен сөреге дейін”

Мемлекет басшысының бастамасы бойынша аграрлық өнімді тұрақты сатып алу және өткізу жүйесін жолға қою, сондай-ақ ӘМАТ бағасын ұстап тұру үшін біз 2020 жылы тауар өндірушілерді айналым қаражатын толықтыру мақсатында жеңілдікпен кредиттеу бойынша “алаңнан сөреге дейін” пилоттық жобасын іске асырдық.
Осы мақсатта республикалық бюджеттен 1 млрд.теңге бөлінді.
Тауар өндірушілерге кредит беру сауда объектілері үшін белгіленген баға бойынша өзі өндіретін тауарлардың алдын ала келісілген көлемін босату міндеттемесінің орнына жүзеге асырылды.

Пилоттық жоба шеңберінде қант өндіру үшін қант қызылшасын өсіретін шаруа қожалықтарына, құмдалған күріш, сүт өнімдерін, жұмыртқа және көкөніс өнімдерін өндірушілерге жеңілдікті кредиттер берілді.

Өнімді сату Алматы облысының сауда нүктелері арқылы жүзеге асырылды, ал қант қызылшасын өсіретін шаруа қожалықтары құм қантын өндіру үшін шикізаттың барлық көлемін жіберді.

Жергілікті тауар өндірушілердің өнімдері “Тоймарт” супермаркеттерінің, “Санжар” дүкенінің сөрелерінде және жеңілдікті несие алған басқа дүкендер арқылы сатылады.
Арзандатылған несие біздің шаруаларға егін жинау кезінде көмектесті, фермерлер мен өңдеушілердің жеңілдетілген несие алуға деген сұранысы үлкен. Жобаларды іске асыру нәтижелері бойынша бұл тетік алдағы жылдары да жалғасады деп үміттенеміз.